Uit de praktijk: een collega met witteboordenagressie

training omgaan met witteboordenagressie

Heb jij een collega met witteboordenagressie op jouw werk?

De kenmerken van deze collega:

  • Aardig in je gezicht, je intuïtie zegt dat er iets niet klopt
  • Altijd rationeel.
  • Gebruikt een neerbuigende toon.
  • Is een meester(es) in het omdraaien van macht.
  • Gaat zo subtiel te werk dat je het eerst niet in de gaten hebt.
  • De persoon heeft vaak een machtspositie, soms ook niet.
  • Door middel van discussie verleidt hij/zij je om de strijd aan te gaan.
  • Als je de strijd aangaat, krijg jij de schuld.
  • Je wordt uit je evenwicht gebracht.
  • Hij/zij kruipt onder je huid waardoor je onzeker wordt.
  • Je kunt ook geïrriteerd raken.
  • Hij/zij geeft je nooit gelijk.
  • Hij/zij geeft nooit complimenten, is altijd kritisch
  • Het is nooit goed genoeg.
  • Hij/zij is alleen vriendelijk tegen collega’s die het altijd met deze persoon eens zijn.
  • Hij/zij praat negatief over jou met collega’s.
  • Hij/zij toont bij feedback geen reflectievermogen.
  • Hij/zij negeert je inbreng in bijeenkomsten als het deze persoon uit komt.
  • Hij/zij ontkent zaken die je geregeld of gedaan hebt.
  • Bij confrontatie; ontkent opmerkingen die hij/zij gemaakt heeft.

Uit de praktijk: verhaal van Marie Louise

Marie Louise is verpleegkundige in een ziekenhuis. Zij werkt er 24 jaar met veel plezier en deskundigheid. De laatste jaren is zij onderzoeksverpleegkundige. Samen met een klein team onderzoekt ze toepasbaarheid van medicijnen, het effect van rapportage en ethische dilemma’s.

De aanleiding
Marie Louise vertelt dat ze een sterk rechtvaardigheidsgevoel heeft. Overbodige registraties zijn haar een doorn in het oog. Als ze het gesprek hierover aangaat met de betreffende arts ontstaat er een hevige discussie. Dit is niet de eerste keer dat deze discussie ontstaat, maar nu wordt het persoonlijk gemaakt. Marie Louise wordt uitgemaakt voor ondeskundig en de woorden “grijze muis” vallen. Marie Louise meldt zich na verschillende voorvallen ten einde raad ziek. De dag nadat ze zich ziek heeft gemeld ontvangt ze het bericht dat ze op kantoor moet komen. Haar voorkeur is telefonisch contact, maar ze wil niet dwarsliggen. Op kantoor ziet ze haar 4 collega’s en de betreffende arts, ze wordt uitgenodigd in een kleine kamer. De collega’s zeggen niets en de arts neemt het woord. Het gesprek gaat over de mogelijkheden van een andere baan. Marie Louis klapt dicht en laat het over zich heen komen.

Eenmaal thuis voelt zich overvallen en ellendig. De dag na het gesprek staat de arts onaangekondigd voor de deur met een traktatie. Dit overvalt haar opnieuw. Ze weet niet wat ze moet zeggen en ervaart dit als zeer overweldigend. Inmiddels heeft ze contact met HR, bedrijfsmaatschappelijk werk en de bedrijfsarts. Bij alle partijen voelt ze zich in een hoek gedreven en niet gehoord. Ze voelt zich wel gehoord bij de door haar ingeschakelde vertrouwenspersoon en CNV. Marie Louise twijfelt aan haar baan, zal ik weggaan, zal ik het gevecht aangaan, aan de andere kant voelt ze zich onzeker. Ze twijfelt aan zichzelf. Ze klapt vaak dicht en elke keer als zij feedback geeft op het gedrag van de collega-arts, gaat hij in de verdediging en draait de rollen om. Dan krijgt ze opmerkingen terug of hij doet haar na, voorbeelden zijn: je bent een grijze muis, later zegt hij zelfs, “je bent een dooie muis”. Nooit lijkt er een eerlijk gesprek mogelijk. Altijd heeft Marie Louise het gedaan. Ook schakelt Marie Louise een therapeut in om maar haar eigen aandeel te kijken. Daarin ontdekt ze dat ze blijft vechten tegen onrecht. Dat het voor haar de kunst is om op tijd los te laten.

Hoe was deze witteboordenagressor te herkennen?

  • Aardig zijn in je gezicht, terwijl je intuïtief voelt dat er iets niet klopt.
    Hij redeneerde helemaal vanuit zichzelf toen hij voor de deur van Marie Louise stond met de traktatie, geen moment kwam in hem op dat dit voor haar onprettig zou kunnen zijn.
  • Je iets laten doen en daarna nooit tevreden zijn.
    Marie Louise heeft veel extra onderzoek gedaan en kreeg nooit ergens een compliment voor. Daarom wilde ze extra betaald krijgen voor dit werk. Zijn reactie was toen “voortaan gaat een collega dit werk doen die wel de juiste diploma’s heeft”.
  • Aardig zijn en merken dat collega’s je anders gaan bekijken en reageren terwijl je dit niet kunt plaatsen.
    Toen ze op gesprek kwam op kantoor werd ze 100% genegeerd door de secretaresse van de collega-arts. Hierdoor ervaarde Marie Louise dat er over haar werd gekletst.
  • Je inbreng negeren in vergaderingen.
    Marie Louise vraagt of de tijdrovende en nooit gebruikte registratie van oogoperaties beëindigd kunnen worden, het antwoord is “mijn collega gaat er naar kijken”. Na drie maanden vraagt Marie Louise het opnieuw en krijgt het antwoord “bij jou moet alles altijd ook zó snel”.
  • Je nooit een compliment geven en altijd kritisch zijn.
    Ik heb een hele database gebouwd. Het enige wat ik te horen heb gekregen is “schiet het al op?”
  • Verdeel en heers.
    Sommige collega’s die niet kritisch zijn, worden de hemel in geprezen. Kritische collega’s worden gemeden of afgewezen.
  • Ontkennen van zaken dit je hebt gedaan of geregeld.
    Twee jaar geleden ben ik door omstandigheden gestopt met een opleiding. In overleg met hem of ik die zou moeten terugbetalen kwam ik erachter dat hij de dag voor het gesprek een mail naar HR gestuurd had dat ik de opleiding moest terugbetalen. Dit ontkende hij. Ook dat hij mij heeft nagedaan (grijze muis) wist hij zich later niet meer te herinneren.
  • Je wordt er onzeker van.
    Ja, met name doordat hij alles omdraaide kreeg ik het gevoel dat het aan mij lag.
  • Je voelt je onmachtig.
    Gelukkig had ik een therapeut ingeschakeld waardoor ik de gebeurtenissen kon analyseren en de gezonde kanten van mij zelf weer heb kunnen vinden.

Tips van Marie Louise voor jou

In deze situatie werd Marie Louise niet gesteund door HR, bedrijfsmaatschappelijk werk en bedrijfsarts. Conclusie was dat men Marie Louise liever kwijt was dan de collega-arts. Haar tip aan jullie is: weet wanneer je gaat verliezen en kies op tijd voor jezelf. Op tijd betekent voor Marie Louise dat je er niet aan onderdoor gaat. Marie Louise heeft zelf ontslag genomen. Voor haar is dat een goede keuze, ze kan het economisch dragen. In de zorg kan ze overal aan de slag indien ze weer wil werken. Ze gaf dit interview om jou te helpen indien je in dezelfde situatie terecht dreigt te komen of erin terecht gekomen bent.

Wie zijn gevoelig voor het gedrag van de witteboordenagressor?
Dit zijn de meest loyale medewerkers, die 100% voor hun werk gaan, kritisch zijn, hoge eisen stellen aan de kwaliteit van hun werk en dus ook aan zichzelf. Dit zijn de medewerkers die de schuld juist niet bij de ander zoeken, maar bij zichzelf. Deze medewerkers reflecteren juist heel veel en vinden zichzelf niet snel goed genoeg. Bij kritiek kunnen ze onzeker worden en gaan twijfelen aan zichzelf. Hierdoor zijn ze het ideale slachtoffer van de witteboordenagressor.

Deze loyale hardwerkende ambitieuze medewerkers kunnen bedreigend voor de manipulerende witteboordenagressor. De onbewuste angst bij de witteboordenagressor kan zijn: zij kunnen wel eens beter zijn dan ik, of mijn fouten ontdekken of ontdekken dan ik de kantjes er vanaf loop of mij voorbij streven in mijn promotie enz.

De aanpak van witteboordenagressors

  • Geloof in je zelf. Als jouw intuïtie zegt dat er iets niet klopt, dan is het zo. Onderzoek wie welk aandeel in de communicatie heeft en bespreek dit met de betreffende collega.
  • Wacht niet totdat je uitgeput en onzeker bent geworden, dan heb je de kracht niet meer om voor jezelf op te komen.
  • Als je dicht klapt is dit niet erg, ga het gesprek later aan als je je sterk voelt.
  • Vertrouw op je waarnemingsvermogen en ga niet nog harder werken bij kritiek, maar maak bespreekbaar wat je ervaart bij kritiek.
  • Stel grenzen als de ander niet luistert of open staat voor feedback.
  • Doe dit vanuit de “ik” vorm. Bijvoorbeeld: Ik hoor dat je “grijze muis” zegt, dat ervaar ik als kwetsend. Als je doorgaat met grijze muis zeggen dan ga ik nu weg. Als je stopt met persoonlijke opmerkingen dan blijf ik in gesprek. Wat wil je?
  • Betrek hulpbronnen erbij zoals een vertrouwenspersoon, of zoals Marie Louise, de vakbond en een therapeut.
  • Betrek het gedrag van de witteboordenagressor niet op jezelf, het heeft niets met jou te maken.
  • Als niets meer helpt kies dan voor jezelf en neem ontslag.

Voor mijn boek zoek ik nog medewerkers die te maken hebben met witteboordenagressie op het werk van collega’s of klanten. Hiermee help je anderen om tijdig weerbaar op te treden.

Wil jij ook geïnterviewd worden over de witteboordenagressor op je werk? Laat het me weten via de mail: dejong@agressietraining.nl.

Bij voorbaat hartelijk dank,
Jannie de Jong
12 februari 2021

Laat een reactie achter

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze site gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.