Agressie op de werkvloer wordt vaak in verband gebracht met klanten, cliënten of externe partijen. Maar ook tussen medewerkers onderling kan agressie een rol spelen: in de vorm van kleinerende opmerkingen, verbale aanvallen, uitsluiting of zelfs fysieke dreiging. Een opvallend fenomeen daarbij is dat omstanders – collega’s die getuige zijn van dit gedrag – vaak níét ingrijpen. Dit staat bekend als het bystandereffect.
Wat is het bystandereffect?
Het bystandereffect is een psychologisch mechanisme waarbij mensen minder snel in actie komen om iemand te helpen als er anderen aanwezig zijn. Hoe meer omstanders er zijn, hoe kleiner de kans dat iemand daadwerkelijk iets doet.
Er spelen verschillende factoren mee:
- Diffusie van verantwoordelijkheid: men denkt dat “iemand anders wel iets zal doen.”
- Sociale vergelijking: als anderen niet ingrijpen, interpreteren we de situatie als minder ernstig.
- Angst voor negatieve consequenties: bang om zelf doelwit te worden van de agressie of om de relatie te schaden.
Het bystandereffect op de werkvloer
Wanneer medewerkers zien dat een collega verbaal wordt aangevallen of genegeerd, kan het bystandereffect ertoe leiden dat niemand reageert. Dit versterkt het gevoel van machteloosheid bij het slachtoffer en normaliseert grensoverschrijdend gedrag. De dader krijgt impliciet de boodschap dat zijn of haar gedrag wordt geaccepteerd.
Voorbeeldsituaties:
- Een teamvergadering waarin één collega herhaaldelijk wordt belachelijk gemaakt, zonder dat anderen ingrijpen.
- Een medewerker die boos uithaalt naar een collega, terwijl de rest van het team stil blijft.
- Pesterijen of roddelen die door de groep worden aanschouwd, maar niet worden gecorrigeerd.
Gevolgen voor teams
Het bystandereffect kan leiden tot:
- Escalatie van agressie: omdat er geen correctie volgt.
- Onveiligheid en wantrouwen: medewerkers voelen zich niet beschermd door hun team.
- Verlies van cohesie: teams raken verdeeld in “slachtoffers”, “daders” en “toeschouwers”.
- Negatieve cultuur: grensoverschrijdend gedrag wordt genormaliseerd.
Doorbreken van het bystandereffect
Het is mogelijk om dit patroon te doorbreken, mits er aandacht aan wordt besteed:
- Bewustwording creëren: bespreek met teams wat het bystandereffect is en hoe het werkt.
- Teamafspraken maken: spreek expliciet af dat medewerkers elkaar steunen en grensoverschrijdend gedrag benoemen.
- Rolmodellen inzetten: leidinggevenden die zelf ingrijpen geven een sterk signaal.
- Veiligheid bieden: zorg dat medewerkers weten dat er beleid en steun is als zij ingrijpen.
- Training en oefenen: met rollenspellen en casussen leren medewerkers concreet hoe zij kunnen reageren, zonder de situatie te laten escaleren.
Conclusie
Het bystandereffect laat zien dat stilte ook een keuze is – en vaak een keuze met negatieve gevolgen. Door het fenomeen te herkennen en er actief beleid en training op te voeren, kunnen organisaties agressie tussen medewerkers beter tegengaan en een cultuur van veiligheid en steun bevorderen.
Ons eerstvolgend (gratis) webinar staat in het teken van gedrag van collega’s onderling. Meld je hier aan voor het webinar: Samen sterker.
Laat een reactie achter